Artificial intelligence (AI) is in korte tijd uitgegroeid tot een technologie waar vrijwel elke organisatie mee in aanraking komt. Vaak gaat het gesprek over productiviteit, automatisering of nieuwe digitale diensten. Minder vaak wordt stilgestaan bij een andere vraag: wat betekent AI voor het werk van de architect?
Binnen Bvolve worden onze architecten ingezet als kennismakelaars (daadkrachtige verbinders die expertise en inzicht op het juiste moment samenbrengen) voor businessvraagstukken waar organisaties in hun digitale transformatie mee te maken krijgen. Architectuur helpt organisaties richting te geven aan hun IT-landschap, organisatiestructuur, processen en informatievoorziening. Dit helpt om goed onderbouwde keuzes te maken en veranderingen beheersbaar te houden. Juist daarom is het interessant om te kijken hoe AI dit werk kan ondersteunen.
Het is goed om te benoemen dat AI de architect niet vervangt. Maar het kan wel een krachtig hulpmiddel worden dat analyses versnelt, nieuwe inzichten oplevert en het ontwerpen van architectuurmodellen efficiënter maakt. Het is daarbij wel noodzakelijk dat de architect de output van AI kritisch beoordeelt voordat hierop wordt voortgebouwd. Hieronder staan vijf concrete voorbeelden die laten zien hoe AI het werk van de architect ondersteunt.
1. Architectuurprincipes koppelen aan het bedrijfsmodel
Architectuurprincipes vormen een belangrijk middel om samenhang, hergebruik en efficiëntie te borgen. Tegelijk staan ze niet op zichzelf, maar maken ze onderdeel uit van een bredere set aan visie-, strategie- en beleidsdocumenten binnen een organisatie. In de praktijk zien we echter dat deze niet altijd goed op elkaar aansluiten. Zonder deze samenhang verliest architectuur haar richting en daarmee haar effectiviteit.
AI kan helpen om deze samenhang te versterken. Door strategiedocumenten, beleidsstukken en visies integraal te analyseren, kan AI patronen herkennen in hoe een organisatie waarde creëert en waar mogelijke inconsistenties zitten. Hierdoor wordt het eenvoudiger om verschillende perspectieven binnen de organisatie met elkaar in lijn te brengen.
Op basis daarvan kan AI bijvoorbeeld:
• Strategische kernpunten samenvatten
• Impliciete uitgangspunten in beleid identificeren
• Inconsistenties tussen documenten signaleren
• Suggesties doen voor bijpassende architectuurprincipes
Door deze koppeling wordt het bovendien eenvoudiger om wijzigingen door te voeren: aanpassingen in strategie of beleid kunnen sneller worden vertaald naar architectuur en vice versa. De architect blijft verantwoordelijk voor de interpretatie en keuzes, maar AI helpt om samenhang inzichtelijk te maken en het denkproces te versnellen.
2. Impactanalyses versnellen met AI
Impactanalyses zijn een belangrijk onderdeel van het werk van architecten. Wanneer een organisatie een verandering wil doorvoeren, bijvoorbeeld een nieuw systeem, een proceswijziging of een verandering in de organisatiestructuur, moet de impact inzichtelijk worden gemaakt.
In complexe organisaties kan dit een tijdrovend proces zijn. AI kan hierbij ondersteunen door grote hoeveelheden documentatie te analyseren, zoals een bedrijfsobjectenmodel, applicatiebeschrijvingen en procesbeschrijvingen. Op basis daarvan kan AI mogelijke afhankelijkheden of risico’s signaleren en voorstellen doen voor beheersmaatregelen tegen de risico’s.
Hierdoor krijgen architecten sneller inzicht in de huidige situatie en belangrijkste aandachtspunten. De uiteindelijke analyse en besluitvorming blijft uiteraard mensenwerk, maar AI kan helpen om sneller de juiste informatie te verzamelen en de juiste vragen te stellen.
3. Automatisch visualiseren en communiceren met AI
Architectuur draait voor een groot deel om communicatie. Een goede visualisatie is vaak sneller te begrijpen dan een uitgebreide tekstuele beschrijving. Daarbij is het essentieel dat de vorm van communicatie aansluit bij de doelgroep.
Waar architecten onderling vaak werken met modellen zoals ArchiMate, vraagt communicatie richting de business om andere, meer toegankelijke visualisaties. Denk hierbij bijvoorbeeld aan versimpelde overzichten of weergaven die beter aansluiten bij processen en bedrijfsdoelen.
AI kan architecten helpen bij het vertalen van architectuur naar verschillende doelgroepen. Op basis van bestaande modellen en documentatie kan AI ondersteunen bij het formuleren van kernboodschappen, het versimpelen van complexe structuren en het benadrukken van wat voor een specifieke doelgroep relevant is.
De effectiviteit van communicatie rondom architectuur hangt daarmee sterk af van de doelgroep en de gekozen visualisatie. Door hier bewust op te sturen, kan de architect dezelfde inhoud met AI vertalen naar een vorm die voor elke stakeholder begrijpelijk en relevant is.
4. ArchiMate-modellen ontwikkelen met AI
Een stap verder dan visualisatie is AI-ondersteuning bij het modelleren in ArchiMate. Deze modellen beschrijven relaties tussen processen, informatie, applicaties en technologie. Het opstellen en onderhouden van deze modellen kost vaak veel tijd.
AI kan helpen door tekst en documentatie om te zetten naar modelstructuren, suggesties te doen voor ontbrekende relaties of bestaande modellen te analyseren op inconsistenties. Denk bijvoorbeeld aan het signaleren van ontbrekende relaties tussen applicaties en processen, of het achterhalen van onderdelen die afwijken met de rest van het model.
Daarnaast kan AI helpen bij het doorvoeren van veranderingen. Een architect kan bijvoorbeeld een beschrijving geven van een applicatielandschap en AI vragen om een voorstel hoe dit in een ArchiMate-model kan worden verwerkt. Dit maakt het eenvoudiger om modellen actueel te houden en sneller inzicht te krijgen in de gevolgen van veranderingen. Vooral in complexe omgevingen kan dit het werk van de architect aanzienlijk efficiënter maken. Tegelijkertijd blijft de architect verantwoordelijk voor de inhoudelijke keuzes en de kwaliteit van het model. AI fungeert daarbij als ondersteunend hulpmiddel.
5. De inzet van AI voor het ontwikkelen van oplossingen
AI opent een breder scala aan oplossingsmogelijkheden voor architectuurvraagstukken. Waar keuzes voorheen vaak werden beperkt door bestaande technologie of capaciteit, maakt AI het eenvoudiger om alternatieven te verkennen. Denk bijvoorbeeld aan het moderniseren van legacy-systemen, zoals een verouderd mainframe. AI kan helpen bij het analyseren van dergelijke systemen en het doen van voorstellen voor migratie of vervanging.
Daarnaast kan AI ondersteunen bij het uitwerken van oplossingsrichtingen door snel varianten te genereren en deze te onderbouwen. Hierdoor kunnen architecten sneller scenario’s vergelijken en gerichter keuzes maken. Ook bij het uitwerken van ontwerpen kan AI helpen, bijvoorbeeld door eerste opzetten van architectuurbeschrijvingen of technische componenten te genereren.
Dit zorgt ervoor dat de architect minder tijd kwijt is aan uitwerking en documentatie, en zich meer kan richten op analyse en besluitvorming. AI fungeert daarmee als een versneller van het ontwerpproces, terwijl de architect verantwoordelijk blijft voor de uiteindelijke keuzes en kwaliteit.
Conclusie
AI verandert het werk van de architect niet fundamenteel, maar heeft wel duidelijke impact op hoe het werk wordt uitgevoerd. Door analyses te versnellen, grote hoeveelheden informatie sneller te doorgronden en te ondersteunen bij modellering en visualisatie, helpt AI architecten om sneller tot inzicht en betere besluitvorming te komen.
Tegelijk blijft de rol van de architect erg belangrijk. Het maken van afwegingen, het verbinden van business en IT en het creëren van draagvlak blijft mensenwerk. AI is daarmee geen vervanging, maar een krachtig hulpmiddel dat een vaste plek zal krijgen in de gereedschapskist van de architect.
Julian Sollie
